هواللطیف

جده

جده شهری بزرگ است وباره ای حصین دارد، بر لب دریا، و در او پنج هزار مرد باشد. بر شمال دریا نهاده است. و بازارهای نیک دارد. و قبله ی مسجد آدینه شوی مشرق است. و بیرون از شهر هیچ عمارت نیست‌، الا مسجدی که معروف است به مسجد رسول الله، علیه الصلات و السلام. و دو دروازه است شهر را: یکی سوی مشرق که رو با مکه دارد، و دیگر سوی مغرب که رو با دریا دارد. و اگر از جده بر لب دریا سوی جنوب بروند، به یمن رسند، به شهر صعده. و تا آنجا پنجاه فرسنگ است. و اگر سوی شمال روند به شهر جار رسند، که از حجاز است. و بدین شهر جده نه درخت است و نه زرع، هرچه به کار آید از رستا آرند. و از آنجا تا مکه دوازده فرسنگ است.

مکه

شهر مکه اندر میان کوه ها نهاده است بلند. و از هرجانب که به شهر روند تا به مکه نرسند نتوان دید. و بلند ترین کوهی که به مکه نزدیک است کوه ابوقبیس است. و آن چون گنبدی گرد است، چنان که اگر از پای آن تیری بیندازند بر سر رسد. و در مشرقی شهر افتاده است. چنان که چون در مسجد الحرام باشند، به دی ماه آفتاب از سر آن برآید. و این عرصه ک در میان کوه است. شهر است. ۲ تیر پرتاب در ۲ بیشترنیست. و مسجد الحرام به میان این فراخنای اندر است. و گرد گرد مسجد الحرام، شهر است. و کوچه ها و بازار ها. و هر کجا رخنه ای به میان در کوه است. دیوار باره ساخته اند و دروازه برنهاده. و اندر شهر درخت هیچ نیست مگر بر در مسجد الحرام، که سوی مغرب است و آن را باب ابراهیم خوانند.

مدینه

مدینه ی رسول الله شهری است بر کناره ی صحرایی نهاده، و زمین نم‌ناک و شوره دارد، و آب روان است اما اندک، و خرماستان است. و آنجا قبله سوی جنوب افتاده است. و مسجد رسول الله علیه الصلوه و السلام چندان است که مسجد الحرام... و میان مقبره و منبر هم حظیره ای است از سنگهای رخام کرده چون پیشگاهی، و آن را روضه گویند. و گویند آن بستانی از بستانهای بهشت است. چه رسول الله علیه السلام فرموده است: "بین قبری و منبری روضهٌ من ریاض الجنه" و شیعه گوید آنجا قبر فاطمه زهرا است علیها السلام. و مسجد را دری است و از شهر بیرون، سوی جنوب، صحرایی است و گورستانی. و قبر حمزه بن عبدالمطلب رضی الله عنه آنجاست. و آن موضع را قبور الشهدا گویند.